39-Burun Çökmesi ve Burun Ucu Düşmesi Nedir ? Tanımı, Nedenleri ve Tedavi Yaklaşımları

Burun, yüzün merkezinde yer alan karmaşık bir yapıdır ve hem estetik bütünlüğü hem de solunum fonksiyonları için hayati önem taşır. Bu yapının bütünlüğünü tehdit eden durumlardan ikisi, burun çökmesi ve burun ucu düşmesidir. Bu durumlar, burnun genel konturunda ve işlevselliğinde belirgin bozulmalara yol açabilen deformitelerdir.

Burun Çökmesi (Saddle Nose Deformity) ve Nedenleri

Burun çökmesi veya burun sırtı çökmesi (saddle nose deformity), burun sırtının ortasında veya 1/3 orta burun bölgesinde gözlenen belirgin bir kontur bozukluğudur. Bu durum, burna ait ağırlık ve yük taşıyıcı kıkırdak sütunların, özellikle septumun (burun orta bölmesinin), travma veya cerrahi sırasında fazla çıkarılmasına bağlı olarak ortaya çıkar.

Başlıca nedenleri şunlardır:

İyatrojenik (Ameliyat Kaynaklı) Nedenler:

Nefes alma sorununun giderilmesi amacıyla eğri (devie) septum kıkırdağından gerekenden fazla doku çıkarılması, en sık karşılaşılan 1/3 orta burun düşme veya halk arasındaki ifadeyle çökme nedenidir. Modern koruyucu rinoplasti yaklaşımlarında, bu tür komplikasyonlardan kaçınmak için septumdan minimum düzeyde doku çıkarılması veya kalan kısmın desteklenmesi önerilir.

Burun çökmeleri, sıklıkla K-area adı verilen kemik-kıkırdak birleşim bölgesinde görüldüğü için, iç valv yapısal bozukluğu ve nazal obstrüksiyon (burun tıkanıklığı) bulguları ile beraber gözlenebilir.

Travmatik Nedenler:

Birçok travmatik ve yüksek enerjili yaralanmada (örneğin tekme, boks gibi profesyonel mesleklerde tekrarlayıcı darbeler) burun çökmesi ile sık karşılaşılır. Bu darbeler, burun iskeletindeki kıkırdak ve kemik yapılara zarar vererek çökmeye yol açabilir.

Hastalık ve Madde Kullanımına Bağlı Nedenler:

Burundan madde kullananlarda (örneğin kokain), ilacın dokuyu tahrip edici etkisi nedeniyle burun içinde septum kıkırdağında çökmeye neden olan delik (defekt) oluşabilir.

Enfeksiyonlar (örneğin tüberküloz, sifiliz) veya otoimmün hastalıklar da septum dokusunun erimesine ve çökmeye neden olabilir.

Neden belirlenemeyen, belli bir sebebe bağlı olmayan (idiopatik) septum delikleri (septal perforasyon) de nadiren çökme ile ilişkilendirilebilir.

Burun Ucu Düşmesi ve Nedenleri

Burun ucu düşmesi (Tip Ptosis), burnun ucunun aşağı doğru sarkık bir görünüme sahip olması durumudur. Bu durum, genellikle burun ucu kıkırdaklarının (lower lateral cartilages) zayıflığı veya yetersiz desteğiyle ilişkilidir.

Başlıca nedenleri şunlardır:

İyatrojenik (Ameliyat Kaynaklı) Nedenler:

Önceki ameliyatlarda burun ucu kıkırdaklarından (LLC) fazla kıkırdak çıkarılması.

Ameliyat sonrası bol miktarda septum içine kanama (septal hematom) veya enfeksiyon nedeniyle burun ucu kıkırdaklarının beslenmesinin bozulması ve erimesi.

Burun ucu dikey (kolumella) kıkırdak desteğinin yeterli sağlanamaması.

Özellikle yaşlı, kalın ve yağlı derili kişilerde (bu durum doğrudan kıkırdak zayıflığını gösterebilir) burun ucu düşmelerine daha sık rastlanabilir, zira ağır cilt, zayıf kıkırdakları aşağı çekebilir.

Doğuştan Gelen Yapısal Nedenler:

Doğuştan zayıf ve esnek burun ucu kıkırdakları veya yetersiz kolumellar destek.

Tedavi Yaklaşımları ve Seçenekler

Burun çökmesi ve burun ucu düşmesinin tedavisi, deformitenin şiddetine, nedenine ve hastanın kalan doku miktarına bağlı olarak değişir. Tedavi genellikle kıkırdak parça (greft, yama) ve destek dikişlerle kıkırdaklara yapılan yapısal, şekil verici yani revizyonel girişimlerdir.

Kıkırdak Greftleri: Şiddetli çökmelerde veya burundaki mevcut kıkırdaklar yetersiz kaldığında, kulak (konka kıkırdağı) veya kaburgalardan (kostal kıkırdak) alınarak şekillendirilen kıkırdak yamalar gerekebilir. Bu greftler, çökmüş bölgelere destek sağlamak ve burun konturunu yeniden oluşturmak için kullanılır.

Diğer Greft ve İmplant Seçenekleri:

AlloDerm®: Asellüler homogreft yüzey dolguları olarak kullanılabilir.

Bazı sert yer tutarak şekil ve hacim kazandıran alloplastik biyomedikal malzemeler (örneğin Medpor) kullanılabilir.

Fasya (doku zarı) içine yerleştirilen ezilmiş kıkırdak parçaları da daha yumuşak ve doğal bir kontur sağlamak amacıyla diğer seçenekler arasındadır.

Açık Teknik Tercihi: Bu tür revizyonel ameliyatlarda cerraha tam cerrahi görüş ve çalışma rahatlığı sağlayan açık teknik (eksternal rinoplasti) sıklıkla tercih edilir.

Yağ Enjeksiyonları: Özellikle yaşlı burun hastaları için, burun ucu kıkırdaklar arasına ve kanat altına otojen yağ enjeksiyonları ile destek sağlanarak burun ucu ve kanatlar yükseltilebilir. Bu yöntem, hacim ve yumuşaklık katarken cildin kalitesini de artırabilir.

Ameliyatsız Yaklaşımlar: Sıvı veya tıbbi rinoplasti olarak bilinen eriyebilen dolgu işlemler, burun kontur bozuklukları ve hafif çökmeler için burun sırtına uygulanabilir. Ancak bunlar geçici çözümlerdir ve uygun hastalarda tercih edilebilir.

Septal Perforasyon ve Tedavisi

Burun içinde delik (septal perforasyon) olan hastalar, genellikle burun içinde kabuklanma, kanama, burun içinden duyulan ıslık sesi, ses değişikliği veya kötü koku (kakosmi) alma ile bazen nefes alamama gibi şikayetlerle başvururlar.

Nedenleri: Septal perforasyonun en sık nedenleri geçirilmiş septoplasti ameliyatları, travmalar veya septumda aşırı koter kullanımı ve uzun süreli nazal sprey kullanımı sayılabilir.

Belirtiler: Ön tarafa yakın delikler (perforasyonlar) daha sık belirti gösterirler (semptomatiktir).

Boyutları: Çapı 0.5 cm²’den küçük delikler küçük perforasyon, 0.5-2 cm² arasındaki delikler orta, boyutu > 2 cm² olan defektler ise büyük septal perforasyon (septal defekt) olarak adlandırılır.

Tedavisi: Septal defektlerin boyut ve yerleşimlerine bağlı olarak, özellikle üst ve arka yerleşimli geniş defektler için rahat çalışabilmek amacıyla eksternal (açık) teknik tercih edilir. Tedavide lokal veya bölgesel mukoza-zar flepleri, bu flepler arasına (interpozisyonel) destek yama (otojen greft veya biyoaktif cam (BAG) S53P4) yerleştirilmesi seçenekler arasında bulunur.

Daha önce sıkça kullanılan silikon düğme ile gerçekleştirilen septal perforasyon onarımları, sık nükseden riskli işlemler kategorisinde kontrendike (yapılmaması gereken işlemler) kabul edilmektedir.

Tedavi Zamanlaması

Burun ortası çökmeleri ve burun ucu düşüklüğü tedavisi için planlanan ameliyatlar, ilk ameliyatın iyileşmesinin tamamlandığı en erken zaman olan 1. yılda yapılmalıdır. Acil durumlarda ise (örneğin şiddetli solunum sıkıntısı), olası riskler göz önüne alınarak 3. ay sonrasında yapılabilir.

Ne Öğrendik?

Burun çökmesi veya burun ucu düşmesinin, septum veya burun ucu kıkırdaklarının travma veya ameliyatla fazla çıkarılmasına bağlı kontur bozuklukları olduğunu öğrendik. En sık nedenlerin iyatrojenik (ameliyat kaynaklı) veya travmatik olduğunu, ayrıca madde kullanımı veya enfeksiyonların da neden olabileceğini anladık. Burun ucu düşmesinin zayıf kıkırdak yapısı, aşırı kıkırdak çıkarılması veya septal hematom gibi nedenlerle ilişkili olduğunu kavradık.

Tedavide genellikle kıkırdak greftleri (kulak/kaburga), destek dikişler ve açık tekniğin kullanıldığını öğrendik. AlloDerm, alloplastik malzemeler ve fasya içinde ezilmiş kıkırdak gibi diğer seçeneklerin de bulunduğunu gördük. Hafif çökmelerde sıvı rinoplasti (dolgu) uygulanabileceğini anladık.

Septal perforasyonun burun içinde kabuklanma, kanama ve ıslık sesi gibi belirtilerle kendini gösterdiğini, nedenlerinin ise önceki ameliyatlar, travma veya aşırı sprey kullanımı olabileceğini öğrendik. Perforasyon boyutlarına göre tedavi yöntemlerinin (mukoza flepleri, destek yamalar) değiştiğini ve silikon düğmeli onarımların kontrendike olduğunu kavradık. Bu tür ameliyatların genellikle 1 yıl sonra, acil durumlarda ise 3 ay sonra yapılabileceğini öğrendik.

Kaynakça

Holt GR, Garner ET, McLarey D. Postoperative sequelae and complications of rhinoplasty. Otolaryngol Clin North Am. 1987 Nov;20(4):853-76. PMID: 3320872.
Hamilton GS 3rd. Correction of the Saddle Nose Deformity. Facial Plast Surg. 2020 Feb;36(1):7-17. PMID: 32191953.

Kim DW, Toriumi DM. Management of posttraumatic nasal deformities: the crooked nose and the saddle nose. Facial Plast Surg Clin North Am. 2004 Feb;12(1):111-32. PMID: 15062242.