14-Rinoplasti Sonrası Morluk Olur mu ?

Burun estetiği (rinoplasti) ameliyatları sonrası hastaların en çok merak ettiği konulardan biri de morluk (bruising) oluşup oluşmayacağıdır. Morluklar, genellikle beklenen bir durum olsa da, oluşum nedenleri ve şiddeti kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterebilir. Rinoplasti sonrası morluklar, temelde hastaya ait faktörler ve cerraha/cerrahi yaklaşıma bağlı faktörler olmak üzere iki ana nedenden kaynaklanır.

Hastaya Bağlı Faktörler: Kişisel Yatkınlıklar ve Yaşam Tarzı

Morluk oluşumunda ilk ve önemli etken, hastanın kendi fizyolojik özellikleridir. Zayıf veya yetersiz yara iyileşme kapasitesi, kişiden kişiye değişen derecelerde şişlik, kanama, sızıntı, kızarıklık ve morarmaya yatkınlığa neden olabilir. Bu faktörler aynı zamanda iyileşme sürecini de geciktirebilir.

Kan Değerleri ve Eksiklikler: Kanda pıhtılaşma veya kanama diyatezine neden olan faktör eksiklikleri, ciddi B12 ve D vitamin/hormon eksiklikleri, tedavi edilmemiş kansızlık (anemi), morluk oluşumunu tetikleyebilir.

İlaç ve Takviye Kullanımı: Kan sulandırıcı ilaçlar (örneğin warfarin) veya bazı takviye vitaminler/enerji içecekleri ameliyat sonrası göz kapaklarında kızarıklık ve hafif morarmalara yol açabilir. Düşük doz (81 mg) aspirin kullanımının ameliyatta kanamayı fazladan uzatmadığı çalışmalarla gösterilse de, bazı cerrahlar ameliyattan 15 gün önce kesilmesini önerebilir.

Göz Altı Halkaları: Ameliyat öncesinde göz altında mevcut olan koyu halkalar, rinoplasti sonrasında daha belirgin ve koyu hale gelebilir.

Yaşam Tarzı Alışkanlıkları: Düzenli ve yüksek alkol tüketimi, aktif sigara içiciliği morluk riskini artırır. Sigara, doku oksijenlenmesini bozarak iyileşmeyi olumsuz etkiler.

Cilt Tipi ve Yaş: İnce/incelmiş ve cilt altı/yağ doku desteği az olan yaşlı (deriye sahip) kişiler, kalın ve yağlı deriye sahip kişilere göre daha çok morarma eğilimi gösterebilirler.

Alerjik Rinit: Alerjik riniti olan veya bu nedenle uzun dönem (burun açıcı-şişlik giderici) dekonjestan kullanan hastalarda, ameliyat sonrasında kolay şişme, bölgesel morarmalar ve burun tıkanıklığı gözlenebilir. Bu erken dönem sorunlar aslında cerrahi travmaya karşı verilen ancak yetersiz kalan “iyileşme kapasitesi”nin bir göstergesidir.

Cerrah ve Cerrahi Yaklaşıma Bağlı Faktörler

Rinoplasti sonrası yüzde morarma nedenlerinden bir diğeri de cerrahın tecrübesi, cerrahi çalışma yaklaşımı ve ameliyat sırasındaki tekniklerdir.

Ameliyatın Zorluk Derecesi ve Boyutu: Ameliyatın karmaşıklığı ve kapsamı, morluk oluşumunu etkileyen önemli faktörlerdir.

Cerrahın Dikkat ve Enstrüman Tercihi: Cerrahın dokulara gösterdiği özen, tercih ettiği enstrümanlar ve özellikle koruyucu, atravmatik kemik kesi ve çıkarma işlemleri (osteoplasti) morluk riskini azaltabilir.

Anestezi ve Tansiyon Yönetimi: Ameliyat sırasında düşük kan basıncı (hipotansif anestezi) altında gerçekleştirilen rinoplastilerde ameliyat sonrasında daha az şişlik ve morlukla karşılaşıldığı ileri sürülmüştür. Ameliyatta ve sonrasında kullanılan steroidlerle kombine edildiğinde bu yaklaşımla sağlanan “morarmaya karşı koruyucu etkinlik” daha da artar.

Periostun Korunması: Kemik zarı periostun korunması ile ameliyat sonrası morarma arasındaki ilişki oldukça kuvvetlidir. Periostun korunmadığı her estetik burun ameliyatında, az veya çok morarma gözlenmesi kuraldır. Dokuya saygılı her cerrah, rinoplastilerde postoperatif travmaya (morarmaya) neden olan en önemli yapı olan kemik zarına zarar vermeden ve onu koruyarak çalışır.

Cerrahi Cihazlar ve Teknikler: Piezocerrahi olarak adlandırılan motorlu mikrotesterelerin kullanımı, özellikle yeni başlayan cerrahlar için önemli bir doku koruyucu seçenek olabilir. Ancak, yapılan çalışmalar, 2 mm. keskilerle (kemik bıçağı: osteotom) yapılan kemik kırılması ile oluşan ameliyat sonu şişlik ve morarma oranının, piezo mikromotor sistemleriyle gerçekleştirilen kemik kesileriyle aynı olduğunu göstermektedir. Piezocerrahi her durumu çözebilen bir “maymuncuk” olarak görülmemelidir. Örneğin, “Roma burnu” olarak adlandırılan eğri ve büyük kemerli kemik şekillendirmelerde piezo motor sistemlerinin başarı şansı düşüktür (%8.3). Ayrıca, piezoelektrik cihazlar dokularda fazladan ısıya ve özellikle kapalı tekniği tercih eden cerrahlarda ilave uzun kesi ile geniş doku açılmasına, kemik ve yumuşak doku arasındaki birçok dikey ligamanın kesilmesine neden olabilir. Bu nedenle, bir alet veya cihazdan ziyade, asıl onu kullanan cerrahın çalışma tarzı, tercihleri ve dokulara yaklaşım şekli kliniklerde aynı oranda şişkinlik ve morarmalara neden olur veya olmaz. Ameliyat sonrasında en etkin morluktan kaçınma, önleme ve korunma yöntemi budur.

Rinoplasti Ameliyatı Sonrası Uygulamalar: Ameliyat sonrası burun ve yüze uygulanan tampon, flaster ve alçılar da kişiden kişiye değişen seviyelerde klinik şişlik, kızarıklık ve morarmaya neden olabilecek öngörülebilen değişkenlerdir.

Ameliyat Sonrası Bakımın Önemi ve Morluk Yönetimi

Rinoplasti sonrası iyileşme sürecinde hastanın kendine özen göstermesi, morluk ve şişlik oluşumunu en aza indirmek için kritik öneme sahiptir:

İlaç Kullanımı: Doktorun reçete ettiği ilaçların düzenli kullanılması.

Isı ve Nemden Kaçınma: Ameliyat sonrası ilk hafta hamam, sauna gibi yüksek ısı, nem ve basınca maruz kalınan ortamlardan uzak durulması.

Baş Pozisyonu: Başın yukarda tutularak istirahat edilmesi, ödemin azalmasına yardımcı olur.

Soğuk Kompres Uygulaması: Önerildiği şekilde yüze etkin soğuk kompres veya buz uygulaması yapılması.

Ağrı Kesici Seçimi: Ameliyat sonrası ilk 24 saatte kan sulandırıcı (NSAİİ içerikli) ağrı kesicilerden kaçınılması.

Burun Temizliği: Sürekli ve zorlamalı sümkürerek veya hımkırarak burun/gırtlak temizliği yapmaktan kaçınılması.

Takviye Ürünler: Halsizliği gidermek maksadıyla içinde kanamaya neden olabilecek yüksek doz vitaminler bulunan takviye ürünlerin kullanımından kaçınılması.

Alkol ve Sigara: Ameliyat öncesi ve sonrası aşırı alkol-sigara veya uykusuz kalacak kadar enerji içeceği tüketiminden uzak durulması.

Bu önlemlere riayet edilmediğinde, şişlik ve morarma kaçınılmaz olarak sık ve yaygın görülebilir.

Rinoplasti Sonrasu Morlukların Psikolojik Etkisi

Rinoplasti hastalarında 10 günde geçmeyen şişlik ve morarmalar, ameliyat sonrası memnuniyetsizlik sendromunu (postsurgical dissatisfaction syndrome/cerrahi sonrası stres bozukluğu) tetikleyebilmektedir. Bu nedenle, ameliyat öncesinde hastaların olası morluklar ve iyileşme süreci hakkında detaylı bilgilendirilmesi ve beklentilerin gerçekçi tutulması önemlidir.

Ne Öğrendik?

Rinoplasti sonrası morlukların hastanın bireysel yatkınlıkları (zayıf yara iyileşme kapasitesi, vitamin eksiklikleri, kan sulandırıcı kullanımı, sigara/alkol alışkanlığı, ince deri) ve cerrahi yaklaşıma bağlı faktörler (ameliyatın zorluğu, cerrahın dokuya saygısı, periostun korunması, hipotansif anestezi kullanımı) olmak üzere iki ana nedenden kaynaklandığını öğrendik. Piezocerrahi gibi teknolojilerin morlukları tamamen engellemediğini, asıl önemli olanın cerrahın deneyimi ve dokuya nazik yaklaşımı olduğunu anladık. Ameliyat sonrası soğuk kompres, ilaç kullanımı, zararlı alışkanlıklardan kaçınma ve uygun baş pozisyonu gibi dikkatli bir bakımın morlukları en aza indirmede kritik rol oynadığını öğrendik. Ayrıca, uzun süreli morlukların hastada psikolojik memnuniyetsizliğe yol açabileceği belirtilmiştir.

Kaynakça

Gadkaree SK, Shaye DA, Occhiogrosso J, Lee LN. Association Between Pain and Patient Satisfaction After Rhinoplasty. JAMA Facial Plast Surg. 2019 Dec 1;21(6):475-479. PMID: 31536105; PMCID: PMC6753502.

Justicz N, Gadkaree SK, Yamasaki A, Lindsay RW. Defining Typical Acetaminophen and Narcotic Usage in the Postoperative Rhinoplasty Patient. Laryngoscope. 2021 Jan;131(1):48-53. PMID: 32031696.

Sclafani AP, Kim M, Kjaer K, Kacker A, Tabaee A. Postoperative pain and analgesic requirements after septoplasty and rhinoplasty. Laryngoscope. 2019 Sep;129(9):2020-2025. PMID: 30843623.

Taglialatela Scafati S, Regalado-Briz A. Piezo-Assisted Dorsal Preservation in Rhinoplasty: When and Why. Aesthetic Plast Surg. 2022 Oct;46(5):2389-2397. PMID: 33987697.

Swamy RS, Most SP. Preoperative, anesthetic, and postoperative care for rhinoplasty patients. Facial Plast Surg Clin North Am. 2009 Feb;17(1):7-13, v. PMID: 19181277.