07-Burun Estetiği Ameliyatlarında Sık Karşılaşılan Komplikasyonlar ve Yönetimi: Neler Beklemelisiniz ?

Her cerrahi girişimde olduğu gibi, Rinoplasti de potansiyel riskleri ve komplikasyonları barındırır. Tıpta, komplikasyonlar genellikle öngörülebilen ve izin verilen riskler olarak tanımlanır. Estetik burun ameliyatları sırasında veya sonrasında her hasta bu risklerle potansiyel olarak karşılaşabilir. Hiçbir hasta veya ameliyat için komplikasyon olmayacağının garantisi verilemez; ancak, proaktif tedbirler, cerrahın deneyimi ve tercih edilen güncel yaklaşımlar sayesinde bu risklerin görülme sıklığı en aza indirilebilir. Bu durum, tıbbın ve özelde cerrahinin doğasında bulunan, değiştirilemez bir gerçektir.

Erken Dönem Komplikasyonları

Ameliyat sonrası ilk dönemde (genellikle ilk birkaç hafta) karşılaşılabilecek bazı komplikasyonlar şunlardır:

Morarma (Ekimoz) ve Şişlik (Ödem): Ameliyat sonrası yüz ve özellikle göz kapakları çevresinde kızarıklık ve şişlik sıkça görülür. Bu durum genellikle geçicidir ve birkaç hafta içinde kaybolur.

Akıntı ve Tıkanıklık: Burun içinde şişlik ve olası küçük kanamalar nedeniyle burun tıkanıklığı ve hafif akıntı yaşanabilir.

Göz Kapaklarında Şişme ve Göz İçi Kızarıklık (Subkonjonktival Ekimoz): Burun çevresindeki dokulara yapılan müdahale nedeniyle gözlerde şişlik ve kızarıklık oluşabilir.

Burun Ucu Sertliği: Ameliyat sonrası burun ucunda sertlik hissi sık görülür. Bu durum 3. ayda hastaların yaklaşık %17’sinde gözlenirken, bir yıl sonunda bu oran %2’ye düşer, yani büyük ölçüde düzelir.

Alt Göz Kapağı Derisinde Renk Değişiklikleri: Nadiren de olsa, alt göz kapağı derisinde halkalı ve zor fark edilen renk değişiklikleri oluşabilir.

Dikiş Açılması: Kesi yerlerinde dikişlerin açılması nadir bir durumdur ve genellikle uygun bakımla veya küçük bir müdahale ile düzeltilebilir.

Enfeksiyon: İlginç bir şekilde, Rinoplasti sonrası burun dış zarfında (ciltte) enfeksiyon çok az gözlenir. Ancak literatürde, burun içinde kullanılan tamponlara bağlı gelişen Toksik Şok Sendromu gibi ciddi enfeksiyon olgularından veya aşırı septum kanamalarına bağlı enfeksiyonlardan bahsedilir. Bu tür sorunlar daha çok eş zamanlı gerçekleştirilen agresif sinüs ameliyatlarından sonra gözlenmeye eğilimlidir.

Kanama (Epistaksis) Nedenleri ve Yönetimi

Epistaksis adı verilen aşırı (abondan) burun kanamalarına Rinoplasti sonrasında sadece özel durumlarda rastlanabilir. Bu kanamaların çoğu, ameliyatla doğrudan ilgili olmayan, kişisel zorlama sonucu oluşan durumlardır:

Ameliyat Sonrası Bakım İhlalleri: Taburcu olduktan hemen sonra istirahat etmeyen, uzun ve yorucu seyahatlere çıkan, kuvvetli sümkürme ile geniz ve burun temizliği yaparak dikiş hattında zorlamaya bağlı damar açılmasına neden olan kişilerde kanama riski artar.

İlaç Kullanımı: Takviye edici gıdalar veya kan sulandırıcı ilaçlar kullanan hastalarda kanama eğilimi artabilir. Bu tür ilaçların ameliyat öncesinde doktor kontrolünde kesilmesi çok önemlidir.

Kişisel Faktörler: Bu tür kanamaların %90’ı genellikle Kiesselbach’s (Little’s) alanı olarak bilinen burun içi damar ağından kaynaklanır.

Altta Yatan Sağlık Sorunları: Yüksek tansiyonu, böbrek üstü bezi hastalıkları olanlar ve kanama eğilimi (diatezi) olan hastalarda çok nadiren de olsa ameliyattan 1-2 hafta sonra ani ve beklenmedik kanamalara rastlanabilir. Bu durumların çoğu ameliyattan önce tespit edilerek gerekli tıbbi önlemler alınır ve ameliyat uygun şekilde planlanır.

Geç Dönem Estetik Komplikasyonlar

Geç dönem Rinoplasti komplikasyonları, genellikle ameliyatın üzerinden aylar geçtikten sonra ortaya çıkan ve estetik görünüme ilişkin sorunlardır. Bunlar temel olarak eğrilik (kontur) ve şekil bozuklukları ile asimetriler olarak dikkat çeker:

Burun Ucu Sorunları: Burun ucu eğrilikleri, delik asimetrileri, kanat çekintisi (alar retraksiyon), çökme ve düzensizlikler, burun ucunda aşırı sivrilik (pinched tip) veya aşırı kabalık (bulbous) gibi durumlar.

Kolumella Sorunları: Kolumellada belirginlik (columellar show) veya aşırı gömülü olma durumu (no columellar show).

Burun Sırtı ve Kemeri Sorunları: Burun kemerinde kemik açıklık (open roof deformitesi), kıkırdak çıkıntı, yan duvarlarda asimetri, burun kemiğinde aks eğriliği ve kemik genişliği.

Cilt Düzensizlikleri: Burun cildine ait düzensizlikler (irregularite), özellikle ince ciltli hastalarda daha belirgin olabilir.

“Gaga Burun” (Supratip Deformitesi): Burun ucunun gerisindeki alanda doku fazlalığı nedeniyle burnun gaga benzeri bir görünüm alması.

Bu komplikasyonların bir kısmı, hasta ve/veya plastik cerrahtan bağımsız olarak yara iyileşme kapasitesinin yetersiz olmasıyla ilgili olabilir.

Fonksiyonel Komplikasyonlar

Rinoplasti sonrası gözlenebilen işlevsel komplikasyonlar şunlardır:

Erken Dönem Burun Tıkanıklığı ve Nefes Alamama Hissi (Bloke Burun): Bu durum genellikle ameliyat sonrası ödemden kaynaklanır ve geçicidir.

Kalıcı Burun İçi Kıkırdak Deliği (Septal Perforasyon): Ameliyatla düzeltme gerektirebilecek, septumda kalıcı bir delik oluşması nadir bir komplikasyondur.

Burun İçi Yapışıklıklar (Sineşi): Bu yapışıklıklar, agresif cerrahi sonrası veya etkin burun içi splint kullanılamamasına bağlı olarak oluşabilir ve nefes almayı olumsuz etkileyebilir.

Tekrarlayan Nefes Alma Sorunları (Nüks/Rekürrens): Alerjik rinit hastaları veya ameliyat öncesinde uzun süreli steroid içerikli burun açıcı sprey kullanan kişilerde Rinoplasti sonrasında nefes alma sorunları çok daha sık tekrarlama eğilimi gösterebilir.

Komplikasyon Yönetimi ve Önlenmesi

Komplikasyonlar bazı durumlarda kaçınılmaz olabilir. Ancak, cerrahi deneyim ve yetkinlik, komplikasyonlardan kaçınmanın veya onlarla karşılaşıldığında bu süreci en iyi şekilde yönetmenin anahtarıdır.

Deneyimsiz Cerrah, Dikkatsiz Hasta, Yetersiz Hastane Koşulları: Travmatik ve/veya “skor (deneyim kazanmak amacıyla deneysel yapılan)” cerrahilerinde, deneyimsiz cerrah, dikkatsiz hasta ve yetersiz hastane koşulları bir araya geldiğinde komplikasyon karşılaşılma sıklığı doğal olarak artar.

Güven İlişkisi ve Düzeltme İşlemleri: Oluşan tüm komplikasyonlar, hasta ve hekim arasındaki güven üzerine kurulu ilişki ile zamanla, gerekirse düzeltme işlemleriyle en uygun zamanda giderilir.

Ameliyatsız Düzeltmeler: Kontur ve asimetrilere ait burun şekil bozuklukları, ameliyatsız Rinoplasti olarak adlandırılan emilebilir dolgu uygulamalarıyla (geçici ancak hemen) giderilebilme şansına sahiptir. Bu uygulamalara, yeni bir Rinoplasti isim türetme modasına kapılarak “Kamuflaj Rinoplasti” adı verilebilir.

Memnuniyetsizlik Sendromu: Rinoplasti ameliyatı sonrasında görülen nedensiz bir “memnuniyetsizlik”, sık karşılaşılan konjonktürel (geçici), hem cerrahın hem de hastanın enerjisini soğuran, alevlenmeler-sönmeler şeklinde dalgalı bir seyir izleyen bir komplikasyon olarak ortaya çıkabilir. Acele karar verilerek, hasta beklentilerinin detaylı analizi yapılmadan girilen ameliyatlar sonrasında sık gözlenen bu sorun, erken zamanda sağlanacak olan yakın, samimi ve destekleyici iş birliğiyle büyümeden çözülebilir.

Günümüzde oldukça sık yapılan ve popüler olan Rinoplasti ameliyatları sonrasında hafif veya orta derecede komplikasyonla karşılaşma oranının ortalama %10-15 arasında olduğu bildirilmektedir. Minor ve major olarak ayrılan bu komplikasyonların birçoğunun tedavisi cerrahi veya cerrahi dışı dolgu uygulamaları ile düzeltilebilmektedir. Rinoplasti ameliyatları, diğer tüm tıbbi uygulamalar için de geçerli olan “izin verilen risk grubunda” değerlendirilen işlemlerdir.

Ne Öğrendik?

Rinoplasti, öngörülebilen ve izin verilen riskler olan komplikasyonlar içerebilir; bunların sıklığı proaktif tedbirlerle azaltılabilir.

Erken dönem komplikasyonlar arasında morarma, şişlik, burun tıkanıklığı, burun ucu sertliği ve nadiren enfeksiyon veya dikiş açılması yer alır.

Kanama (Epistaksis), genellikle ameliyat sonrası kişisel bakım eksiklikleri veya altta yatan sağlık sorunlarından kaynaklanır.

Geç dönem estetik komplikasyonlar çoğunlukla eğrilikler, asimetriler, burun ucu veya sırtı deformiteleri ve cilt düzensizlikleri şeklindedir; bazıları yara iyileşmesi kapasitesiyle ilgilidir.

Fonksiyonel komplikasyonlar arasında burun tıkanıklığı, septal perforasyon (kalıcı delik) ve burun içi yapışıklıklar bulunur.

Komplikasyon riskini artıran faktörler arasında deneyimsiz cerrah, dikkatsiz hasta ve yetersiz hastane koşulları yer alır.

Oluşan komplikasyonlar, hasta-hekim güven ilişkisi ve gerektiğinde düzeltme işlemleriyle yönetilir; bazı estetik sorunlar ameliyatsız dolgularla giderilebilir.
Rinoplasti sonrası memnuniyetsizlik sendromu gibi psikolojik komplikasyonlar, doğru beklenti yönetimi ve iletişimle önlenebilir.

Genel komplikasyon oranı %10-15 olup, çoğu cerrahi veya cerrahi dışı yöntemlerle düzeltilebilir. Rinoplasti, “izin verilen risk grubunda” değerlendirilen bir cerrahi işlemdir.

Kaynakça

Sharif-Askary B, Carlson AR, Van Noord MG, Marcus JR. Incidence of Postoperative Adverse Events after Rhinoplasty: A Systematic Review. Plast Reconstr Surg. 2020 Mar;145(3):669-684. PMID: 32097305.

Heilbronn C, Cragun D, Wong BJF. Complications in Rhinoplasty: A Literature Review and Comparison with a Survey of Consent Forms. Facial Plast Surg Aesthet Med. 2020 Jan/Feb;22(1):50-56. PMID: 32053419.

Saban Y. Rhinoplasty: lessons from “errors” : From anatomy and experience to the concept of sequential primary rhinoplasty. HNO. 2018 Jan;66(1):15-25. English. PMID: 29322251.

Kevin C Chung, Grabb and Smith`s Plastic Surgery, Ninth Edition. Lippincott Williams & Wilkins, ISBN: 9781975214265, 2024

Holt GR, Garner ET, McLarey D. Postoperative sequelae and complications of rhinoplasty. Otolaryngol Clin North Am. 1987 Nov;20(4):853-76. PMID: 3320872.