65-Dudak Damak Yarığı Burnu Nedir ?
Dudak damak yarığı, doğuştan gelen ve yalnızca dudakta, damakta veya her ikisinde birden görülebilen bir ayrılıktır. Bu durumla doğan ve tedavi görmüş veya görmemiş çocuk ve yetişkinlerde, embriyolojik olarak aynı katmandan köken alan üst dudak ve özellikle burun ucunda çeşitli derecelerde şekil bozuklukları (deformiteler) gözlenir. Bu deformitelere “Dudak Damak Yarığı Burnu” denir. Bu karmaşık durumun tedavisi, genellikle erken dönemde ve yarık dudak/damak onarımını takiben planlanan, multidisipliner bir yaklaşım gerektiren bir süreçtir.
Dudak Damak Yarığı Burnu’nun Özellikleri
Dudak damak yarığı burnu deformitesi, hafiften şiddetliye kadar değişen derecelerde ve genellikle aşağıdaki özelliklerin birçoğunu bir arada barındırabilir. Bir hastada bu maddelerin çoğu bir arada olabileceği gibi, bazılarının bulunmaması da mümkündür:
Burun Pozisyonu: Burun, yarık tarafa doğru ve öne doğru düşerek yatmıştır.
Burun Deliği Asimetrisi: Yarık tarafındaki burun deliği (nostril) asimetrik, basık ve küçüktür.
Septum Deformitesi: “As the septum goes, so goes the nose” (septum nereye giderse, burun da oraya gider) prensibine göre, burun septumu (burun ortasında bulunan dümen kıkırdağı) eğik ve yarık olmayan tarafa doğru kıvrılmıştır.
Burun Ucu Asimetrisi: Burun ucu öne doğru asimetrik düşer.
Kolumella Kısalığı: Her iki burun deliği (nostril) arasında bulunan ve burun ucuna yükseklik kazandıran kaide (kolumella) kısadır.
Dudak Deformiteleri: Dudak-burun arası mesafe kısalmış, üst dudak (vermilion) kısa, ince ve sertleşmiştir (kontraktür).
Burun Kanadı Pozisyonu: Yarık tarafta burun kanadı aşağı doğru kabalaşarak yer değiştirmiştir.
Yüz Kemiği Gelişim Geriliği: Aynı taraf elmacık kemiği silik ve belirsizdir; burun tabanının oturduğu üst çene kemiği (maksilla, piriform rim) yeterince gelişmemiştir.
Diş ve Dişeti Sorunları: Yarık tarafında dişleri taşıyan kemik yapı geridedir ve diş deformiteleri sıktır.
Nefes Alma Problemleri: Yarık tarafında septum ve kemik değişikliklerine bağlı olarak nefes darlığı bulunur.
Tedavi Yaklaşımı: Çok Yönlü ve Sabır Gerektiren Bir Süreç
Dudak damak yarığı burnunun tedavisi, plastik cerrahinin temel eğitiminde verilen rekonstrüktif cerrahi nosyonuyla gerçekleştirilir. Bu ameliyatlar, sadece estetik değil, aynı zamanda fonksiyonel (nefes alma) iyileşmeyi de hedefler ve genellikle uzun bir süreçtir. Tedavi, şunları gerektirebilir:
Çok Seanslı Ameliyatlar: Tek bir cerrahi müdahale genellikle yeterli olmaz. Hastanın yaşına ve deformitenin şiddetine göre birden fazla ameliyat seansı gerekebilir.
Kıkırdak Greftleri: Gerekirse, burun yapısını yeniden inşa etmek ve desteklemek için kaburgadan (kostal kıkırdak) kıkırdak parçası alınmasına ihtiyaç duyulabilir. Bu, buruna hacim ve destek sağlamak için kullanılan önemli bir tekniktir.
İnterdisipliner Yaklaşım: Bu ameliyatlar, sadece cerrahı değil, aynı zamanda konuşma terapistleri (dil ve konuşma sorunları için) ve ortodontistlerle (diş ve çene gelişimi için) beraber çalışmayı zorunlu kılan multidisipliner bir yaklaşımla yürütülür.
3 Boyutlu Şekillendirme: Üst çene ve burunda 3 boyutlu tam kat (kompozit) yumuşak doku, kemik ve kıkırdak şekillendirmesi gerektiren karmaşık bir süreçtir.
Bu anomaliyle doğan ve başarılı tedavi gören bireylere örnek olarak, bazı bilim insanları Mısır firavunu Tutankhamun’u işaret ederken, günümüzden müzik dehası Fazıl Say, felsefeci Jürgen Habermas ve Oscar ödüllü aktör Joaquin Phoenix gibi tanınmış isimler de verilebilir. Bu örnekler, doğru tedaviyle mükemmel sonuçlar alınabileceğinin kanıtıdır.
Ne Öğrendik?
Dudak damak yarığı burnu, doğuştan gelen bir deformite olup, üst dudak, burun ve hatta çene yapısında karmaşık şekil bozukluklarına yol açar. Tedavisi, multidisipliner bir ekibin katılımıyla, genellikle birden fazla cerrahi seans ve kıkırdak greftleri gerektiren, sabır ve uzmanlık isteyen bir rekonstrüktif süreçtir. Bu kapsamlı yaklaşım, hem estetik görünümü iyileştirmeyi hem de nefes alma gibi temel fonksiyonları düzeltmeyi hedefler.
Kaynakça
Sykes JM, Tasman AJ, Suárez GA. Cleft Lip Nose. Clin Plast Surg. 2016 Jan;43(1):223-35. PMID: 26616710.
Pawar SS, Wang TD. Secondary cleft rhinoplasty. JAMA Facial Plast Surg. 2014 Jan-Feb;16(1):58-63. PMID: 24201895.
Wang TD. Secondary rhinoplasty in unilateral cleft nasal deformity. Clin Plast Surg. 2010 Apr;37(2):383-7. PMID: 20206753.
Kevin C Chung, Grabb and Smith`s Plastic Surgery, Ninth Edition. Lippincott Williams & Wilkins, ISBN: 9781975214265, 2024
