42-İlk Rinoplasti Ne Zaman Yapıldı ?

Burun estetiği (rinoplasti), modern tıp ve estetiğin önemli bir alanı olsa da, kökenleri binlerce yıl öncesine dayanan köklü bir geçmişe sahiptir. “İlk rinoplasti ne zaman yapıldı?” sorusuna verilecek yanıt, “plastik cerrahi” ve “estetik cerrahi” terimlerinin tarihsel evrimiyle yakından ilişkilidir. Modern terminoloji kapsamında gerçekleştirilen ilk plastik cerrahi uygulamaları, başlangıçta rekonstrüktif (re: yeniden, konstructif: yapmak, oluşturmak) bir sanat olarak değerlendirilirdi.

Antik Çağlardan Rönesansa: Rekonstrüksiyonun İlk Adımları

Tarih yazılı belgelerle konuşur. Plastik cerrahiye ait ilk yazılı bilgiler, M.Ö. 500 civarında antik Hint kıtasında kaydedilmiştir. Bu belgeler, özellikle kesilmiş burunların onarılması için hastanın alnından hazırlanan dokularla (flep) burnun yeniden yapıldığını detaylandırır. Bu yöntem, Hint Rinoplastisi olarak da bilinir.
Rönesans döneminde, 16. yüzyılda, İtalyan cerrah Gaspare Tagliacozzi (1545-1599), plastik cerrahi tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Tagliacozzi, koldan vinç (crane) yöntemiyle burna çok aşamalı doku taşımasıyla burun rekonstrüksiyonu yapmıştır. Bu alanda yazdığı, tarihteki ilk plastik cerrahi (rekonstrüksiyon) kitabı olarak kabul edilen “De Curtorum Chirurgia per Insitionem” (Kesilen Vücut Parçalarının Nakli Yoluyla Cerrahisi Üzerine) adlı eseriyle tanınır. Kitapta, kesilen yüz parçalarına ait kulakların, dudakların ve burun yapılarının, “flep” adı verilen dokularla aşamalı olarak nasıl onarıldığı ayrıntılı bir şekilde anlatılır.

Modern Plastik Cerrahinin Doğuşu ve “Rinoplastik” Terimi

yüzyılın başları, plastik cerrahinin modern anlamda şekillenmeye başladığı bir dönemdir.

Karl Ferdinand von Graefe (1787-1840): Alman cerrah Von Graefe, 1818 yılında Almanca “Rhinoplastik” adlı kitabını yayımlar. Bu tarihten sonra doku onarımı için yapılan tüm cerrahi işlemlere “plastik” kelimesi eklenir ve “plastik cerrahi” adı bu kitap ve tarihten gelir. Von Graefe ayrıca ilk yumuşak damak yarığı ve göz kapağı onarımını gerçekleştiren cerrah olarak da adını tarihe yazdırır.

Joseph Constantine Carpue (1764-1846): İngiliz anatomist ve cerrah J.C. Carpue, 1794 yılında Gentleman’s Magazine dergisinde, İngiliz sömürgeciliğine karşı direnen Hint Müslüman lider Tippoo (Tipu) Sultan’ın kestiği burun, kulak ve dudakları, alından hazırlanan ve şekillendirilen dokularla (flep) nasıl onardığını yazar. Carpue, bu ameliyatları anestezi olmadan, alından doku kaldırma ve şekillendirme için 6 dakika, buruna dikmek için ise 9 dakika gibi şaşırtıcı sürelerde detaylandırır. Daha sonra birçok askere uygulanan bu yöntem, Indian Rhinoplasty (Hint Rinoplastisi) olarak isimlendirilir ve batı cerrahisine adapte edilir.

Pierre-Joseph Desault (1738-1795): “Plastik cerrahi” terimini ilk kullanan kişi ise 1798 yılında Fransız cerrah Pierre Desault’dur.

Estetik Amaçlı Rinoplastinin Gelişimi

John Orlando Roe (1848-1915): Modern anlamda ilk estetik amaçlı rinoplasti ameliyatını yapan ve Amerikan literatürüne estetik rinoplastinin babası olarak geçen kişi, 1887 yılında ABD Rochester, New York’tan bir KBB uzmanı olan John Orlando Roe’dur.

Jakob Lewin (Jacques) Joseph (1868-1934): Avrupa literatür bilgisine göre ise estetik amaçlı rinoplastinin babası olarak kabul edilen kişi Jakob Lewin (Jacques) Joseph’dir (1892). Kendisinin, “Noseph” lakabıyla anılan ironik hikayesi, bu alandaki öncü rolünü vurgular. Joseph, burnun sadece rekonstrüksiyonu değil, aynı zamanda estetik olarak yeniden şekillendirilmesi üzerine önemli çalışmalar yapmıştır.

Charles C. Miller (1875-1950): 1890 yılında, bir deformite onarımı için gerçekleştirilen ilk cerrahi uygulamanın adının “kozmetik cerrahi” olarak isimlendirilmesi de bu dönemde gerçekleşir.

Robert Weir (1838-1927): 1892 yılında Amerikalı cerrah Robert Weir, “Restoring sunken noses without scarring the face” (Yüzde yara izi bırakmadan çökük burunları restore etmek) başlıklı çalışmasını yayımlar. Bu vakada Weir, eğri bir buruna nasıl aşamalı olarak şekil verdiğini detaylandırır. İlginç bir şekilde, tarihte ilk estetik amaçlı yapılmış bu rinoplasti hastasının takıntı ve beden algı bozukluğu (dismorfik bozukluk) olduğu belirtilmiştir. Bilindiği gibi “Simon etkisi” olarak bilinen bu klinik rahatsızlıkta hasta, takıntıları nedeniyle hiçbir zaman burnunu beğenmez ve kusurlu bulur.

Savaşların Etkisi ve Günümüz Rinoplastisi

Savaşlar, plastik cerrahinin gelişmesinde daima lokomotif bir rol oynamıştır. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları, savaş yaralanmaları nedeniyle kaybedilen dokuların rekonstrüksiyonu ihtiyacını artırarak, bu alandaki tekniklerin hızla ilerlemesine zemin hazırlamıştır. Harold Gillies (1882-1960) gibi cerrahlar, ikinci nesil plastik cerrahları temsil eder ve 1920’de bir klasik kabul edilen “The Plastic Surgery of the Face” (Yüzün Plastik Cerrahisi) adlı eserini yayımlar.

Günümüze gelirsek, gelişen anestetik kimyasallar ve ilaçlar, sağlanan güvenli hastane ve hijyen ortamı, teknolojik gelişmelerle giderek çeşitlenen ve ucuzlayan cerrahi enstrümanlar (örneğin piezocerrahi) günümüz rinoplasti ameliyatlarına doğrudan etki etmiştir. Bu faktörler, atravmatik, bütünsel, koruyucu ve işlevsel/estetik rinoplasti ameliyatlarının toplumların çok geniş bir kesiminde rağbet görmesini sağlamıştır.

Özetle, ilk estetik amaçlı rinoplasti ameliyatının kesin olmamakla beraber, 2020 üzerinden geri sayarsak, yaklaşık 128 yıl öncesine (1892) tarihleyebiliriz. Ancak, rekonstrüktif burun onarımlarının tarihi çok daha eski çağlara dayanmaktadır.

Ne Öğrendik?

İlk plastik cerrahi uygulamalarının Hint kıtasında M.Ö. 500 civarında kesilen burunların rekonstrüksiyonu ile başladığını öğrendik. Modern anlamda ilk estetik rinoplastinin babası olarak Amerikan literatüründe John Orlando Roe (1887), Avrupa literatüründe ise Jakob Lewin (Jacques) Joseph (1892)’in kabul edildiğini anladık. Von Graefe’nin (1818) “Rhinoplastik” kitabıyla “plastik cerrahi” teriminin doğduğunu, Carpue’nin (1818) ise Hint yöntemini batıya taşıdığını kavradık. Savaşların plastik cerrahi gelişiminde önemli rol oynadığını ve modern teknolojilerin günümüz rinoplastisini şekillendirdiğini öğrendik. İlk estetik amaçlı rinoplastinin yaklaşık 128 yıl öncesine (1892) tarihlenebileceği bilgisini edindik.

Kaynakça

Macionis V. History of plastic surgery: Art, philosophy, and rhinoplasty. J Plast Reconstr Aesthet Surg. 2018 Jul;71(7):1086-1092. PMID: 29685841.

Joseph, J. (1931). Nasenplastik und sonstige Gesichtsplastik : nebst einem Anhang über Mammaplastik und einige weitere Operationen aus dem Gebiete der äusseren Körperplastik ein Atlas und Lehrbuch
Rogers BO. A chronologic history of cosmetic surgery. Bull N Y Acad Med. 1971 Mar;47(3):265-302. PMID: 5276837

Natvig P. Some aspects of the character and personality of Jacques Joseph. Plast Reconstr Surg. 1971 May;47(5):452-3. PMID: 4930003.

Behrbohm H, Briedigkeit W, Kaschke O. Jacques Joseph: father of modern facial plastic surgery. Arch Facial Plast Surg. 2008 Sep-Oct;10(5):300-3. PMID: 18794406.